خانه » فرهنگی » قلعه کهنه یزد؛ محله‌ای زیبا اما فراموش شده

قلعه کهنه یزد؛ محله‌ای زیبا اما فراموش شده

اسفند ۵, ۱۳۹۳ ساعت: ۰۱:۰۱ ق.ظ 628 بازدید یک نظر

تبلور هنر در آمیزش با گل و کاه، سازه‌ها و بناهای تاریخی منحصر به فردی است که از جمله آن می‌توان به بادگیرها، قلعه‌ها، خانه‌های قدیمی، کوچه‌های آشتی‌کنان، آب انبارها، مساجد، حسینیه و تکایا اشاره کرد.

یکی از این محله‌های تاریخی که در دل بافت زنده و پویای تاریخی یزد وجود دارد، محله قلعه کهنه است که خود به تنهایی، تاریخی ماندگار دارد، اما این روزها این محله از توجه مسئولان و متولیان بافت تاریخی، دور مانده است.

تاریخچه

موقعیت جغرافی قلعه کهنه
این محله که در دل بافت تاریخی یزد واقع است، از جنوب به خیابان مهدی، از غرب به خیابان امام(ره) و محله‌های قدیمی‌مالمیر، یعقوبی و فهادان منتهی می‌شود.
یکی از اجزای تاریخی این محله، «قلعه کهنه» یا همان «ارگ حکومتی» است که بنایی است که در جبهه شرقی خیابان امام(ره) قرار دارد.
بر اساس منابع تاریخی، بنای این قلعه که در گذشته دژی استوار برای مقابله با حمله و گزند هر بیگانه‌ای بوده است باقی‌مانده‌ای از دوران سلجوقی است.
در این محله به جز این دژ یا قلعه استوار، مسجدی قدیمی‌ به نام مسجد «سرسنگ» وجود دارد که دارای ارزش تاریخی است و در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
خانه‌های قدیمی، بادگیرهای زیبا و کوچه‌های باریک و پرسایه که البته امروزه بعضا در اثر گذر زمان و بی توجهی مخروبه شده است، از دیگر اجزای این محله قدیمی‌محسوب می‌شود.

خواسته‎‎های ساکنان محله
قلعه کهنه مظلوم و نیازمند حمایت مسئولان
برای شنیدن مشکلات این محله ابتدا به کوچه‌ای قدیمی‌معروف به «قلعه کهنه» قدم می‌گذاریم، کوچه‌ای خلوت، بی‌رحمی‌روزگار، رنگ از رخسار آن گرفته و آن را تبدیل به مخروبه‌ای برای نگهداری زباله‌ها و مامنی برای جوندگان شده است. یکی از اهالی جوان این محله قدیمی‌درباره مشکلات این محله می‌گوید: خانواده من به تازگی در این محله ساکن شده اند چرا که با توجه به گران بودن قیمت مسکن، در هیچ نقطه دیگری از شهر قادر به خرید خانه نبودیم. «سعید کاورزی‌زاده» به شروع مشکلات همزمان با آغاز سکونت در این محله قدیمی‌اشاره می‌کند و می‌گوید: شنیده بودم کسی که در محله قدیمی‌و بافت تاریخی خانه بخرد، مورد حمایت‌های اداره کل میراث فرهنگی قرار می‌گیرد و می‌توان برای مرمت خانه، تسهیلات دریافت کند.

   انباشت زباله در محله و هجوم جوندگان
وی با اشاره به اینکه این حرف در حد شنیده باقی مانده است اضافه می‌کند: بسیاری از خانه‌های قدیمی‌محله، به دلیل عدم حمایت اداره میراث فرهنگی و ناتوانی مالکان برای مرمت، محل جمع آوری زباله شده است و جوندگان وحشرات زیادی را به محله کشانده است. وی این سرنوشت را شایسته بافت تاریخی و ارزشمند یزد نمی‌داند و می‌گوید: متاسفانه این روزها شاهد افزایش ناامنی در محله‌های قدیمی‌شهر هستیم؛ به طوری که در چند روز گذشته مصالح ساختمانی که برای مرمت خانه خریداری کرده بودیم، به سرقت رفته است. این ساکن محله قدیمی‌قلعه کهنه،  با تاکید بر اینکه تسهیلاتی از اداره کل میراث فرهنگی نمی‌خواهیم، بر ضرورت ساماندهی مخروبه‌های محله و مرمت دیوارهایی که با حداقل بارندگی، ریزش خواهند کرد، تاکید کرد.

   نیاز به ایجاد پارک و پارکینگ‌های درون محله‌ای
کاورزی‌زاده پیشنهاد کرد که مخروبه‌های داخل محله، تغییر کاربری یافته و به پارکینگ و پارک تبدیل شود چرا که جمع آوری زباله‌ها در دل محله و در مجاورت منازل مسکونی، مشکلات بهداشتی و به‌خطر افتادن سلامتی فرزندان را به دنبال داشته و خواهد داشت. یکی دیگر از اهالی این محله قدیمی‌نیز با ادعای اینکه محله قلعه کهنه، وسیع ترین محله قدیمی‌یزد است، می‌گوید: این محله به محله‌ها دیگر از جمله مالمیر، یعقوبی، فهادان و خیابان مهدی مرتبط است اما به اندازه سایر محله‌ها، مورد توجه نیست. به گفته «حسن استادی» حیف است که با این میراث گرانبها، گردشگران داخلی و خارجی، به جای تماشا وتهیه عکس و فیلم از این میراث، از زباله دان شدن آن بازدید کنند و میراث ما را با محل جمع آوری زباله اشتباه بگیرند.

   ترک محله از سوی اهالی اصیل و قدیمی
وی ادامه می‌دهد: محله قلعه کهنه در قدیم، بسیار مهم بوده است و نزدیک به 500 خانوار یزدی اصیل اینجا زندگی می‌کردند اما به دلیل تغییر ظاهر و ساختار محله و بی توجهی به این بافت قدیمی محله را ترک کردند. استادی می‌گوید: کوچه‌ها و معابر این محله قدیمی‌به دلیل وجود خرابه‌ها و فرونشست دیوارهای آن، امنیت ندارد و از بهداشت محیط، نظافت و زیباسازی هم خبری نیست. این شهروند ساکن محله قلعه کهنه با طرح این سوال که چرا شهرداری و اداره میراث فرهنگی، این محله را به حال خود رها کرده اند؟ خواستار حمایت هر چه بیشتر از این محله قدیمی‌و ساکنان آن شد. در بازدیدمان از محله، بی‌توجهی به محله‌ای که در فهرست آثار ملی است و دارای  قلعه‌ای رفیع و وسیع به نام «قلعه‌کهنه» است، بیشتر خودنمایی می‌کند. یکی از اهالی محله با نشان دادن تابلویی که شماره ثبت این اثر تاریخی در فهرست آثاری ملی در آن درج شده است را به ما نشان می‌دهد و قضاوت را به خودمان واگذار می‌کند. «رضا الوان‌ساز» اضافه می‌کند: اینجا قلعه‌ای کهنه است که مهم ترین قلعه تاریخی یزد محسوب می‌شود، اما جز دیوارنویسی و مناظر نازیبا، چیزی در بدنه این قلعه تاریخی که در معرض بازدید گردشگران داخلی و خارجی قرار دارد، مشاهده نمی‌شود. وی به طرح سوالات مختلفی درباره وضعیت این بنای ارزشمند تاریخی می‌پردازد و می‌گوید:سوال من از مسئولان این است که « آیا نباید این قلعه بازسازی شود؟»، آیا بدنه‌های آن نیازمند پاکسازی و مرمت نیست؟»، «جواب مسئولان به گردشگرانی که نوروز برای بازدید این قلعه قدیمی‌به محله مراجعه می‌کنند، چیست؟»

   به اهالی محله خرده نگیرید!
وی ادامه می‌دهد: دیگر نباید به اهالی محله خرده گرفت که چرا خانه‌هایشان را به اتباع بیگانه اجاره می‌دهند وخودشان از محله می‌روند. یکی دیگر از اهالی محله که 18سال است در قلعه کهنه زندگی می‌کند، با اشاره به ضوابط محدودکننده اداره میراث فرهنگی برای مرمت و بهسازی خانه‌های قدیمی‌ می‌گوید: اگر مالکان خود اقدام به مرمت یا زیباسازی خانه‌ها و محله کنند توسط ماموران حفاظت اداره کل میراث فرهنگی، برخورد و جریمه می‌شوند. «اکبر بقایی» ادامه می‌دهد: شهرداری در جمع‌آوری زباله کوتاهی می‌کند و گاه زباله‌ها چند روز یکبار جمع‌آوری می‌شوند. از این رو ساکنان محله نیز، زباله‌هایشان را در مخروبه‌ها رها می‌کنند که قطعا آلودگی آن دوباره به زندگی خودشان بازمی‌گردد.

   ضرورت مرمت دیوارهای فروریخته و در حال ریزش
وی با تاکید بر ضرورت مرمت دیوارهای فرو ریخته و خانه‌های فرسوده و متروکه واقع در بافت تاریخی از جمله در محله قلعه کهنه یزد، می‌گوید: ساکنان بافت  تاریخی، انتظارات بیشتری از مسئولان دارند اما همواره کمتر مورد توجه هستند. وی با بیان اینکه این محله ظرفیت مناسبی برای اسکان زوج‌های جوان شهر دارد، ادامه می‌دهد: زیباسازی و تجهیز و مرمت محله قطعا زوج‌های زیادی را به سکونت در بافت تاریخی و این محله قدیمی‌تشویق می‌کند اما متاسفانه از این ظرفیت‌ها غفلت شده است. وی با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری این محله قدیمی ‌می‌گوید: این میراث ارزشمند می‌توانست موجب رونق اقتصادی محله و جذب گردشگران داخلی و خارجی باشد اما متاسفانه امروزه به حال خود رها شده و در حال تخریب است.

   بی‌مهری به محله‌های قدیمی شهر
بقایی به نبود پارک و پارکینگ در این محله قدیمی ‌اشاره می‌کند و می‌گوید: اهالی محله‌های قدیمی‌شهر یزد، از هر لحاظ مورد بی مهری قرار گرفته اند و نیازهای آنها برآورده نمی‌شود.  بنابراین مجبور به ترک بافت تاریخی و سکونت در بافت جدید شهر می‌شوند. با عبور از دل این محله قدیمی، بعضا شاهد ساخت و سازهای جدیدی هستیم که در دل محله قدیمی‌جایی ندارند و قطعا به صورت غیرمجاز ساخته شده‌اند. ساکنان این محله قدیمی، همواره از بی توجهی به میراث فرهنگی موجود در محله، حسرت می‌خورند و مسئولان را در این زمینه مقصر می‌دانند. یکی از اهالی محله به ارزش و قدمت مسجد زیبا و قدیمی‌«سرسنگ» اشاره می‌کند و می‌گوید: این اثر تاریخی معرف فرهنگ و تمدن غنی مردم استان یزد است که می‌تواند در توسعه گردشگری فرهنگی نیز نقش آفرین باشند اما متاسفانه مسئولان چشمان خود را روی این ظرفیت‌ها بسته‌اند.

   بی‌نظمی در ارائه خدمات شهری
به گفته «محمد احمدی» نظافت معابر و کوچه‌های این محله بسیار نامناسب است و جمع آوری زباله نیز نظام مند اجرا نمی‌شود از این رو شهروندان هم زباله‌هایشان را در مخروبه‌های محله رها می‌کنند؛ حتی از دیگر محله‌های شهر نیز زباله‌هایشان را در این محله رها می‌کنند. وی اضافه می‌کند: از قلعه تاریخی و مهم کهنه زد، تنها خرابه‌ای بیش نمانده است و هیچ اقدامی‌برای مرمت آن انجام نشده است. وی با اشاره به رها شدن خانه‌های قدیمی‌ارزشمند در این محله قدیمی‌اضافه می‌کند: برخی از خانه‌های قدیمی‌این محله که حدود یک قرن قدمت دارند، در حال حاضر پارکینگ و یا محل زندگی اتباع بیگانه هستند.

   خشک شدن درختان قلعه در اثر بی‌توجهی
احمدی می‌گوید: درختان زیبا و تنومندی که در اطراف قلعه کهنه یزد وجود داشته است، به مرور زمان در اثر بی توجهی مسئولان از بین رفته و خشک شده است. شهرداری حتی زحمت آبیاری این درختان را نیز به دوش نمی‌کشد. وی ادامه می‌دهد: جاذبه‌های تاریخی یزد، برای گردشگران داخلی و خارجی، مایه مباهات است اما متاسفانه این قلعه قدیمی‌که رازهای تاریخی زیادی را در دل خود پنهان کرده، از چشم گردشگران دور مانده است. این شهروند دلیل این بی توجهی را نبود زیرساخت و امکانات مورد نیاز برای حضور گردشگران در این محله قدیمی‌می‌داند و می‌گوید: گردشگرانی که وارد این محله می‌شوند جز زباله و تخریب بناهای تاریخی، چیز دیگری نخواهند دید. یکی دیگر از اهالی محله با اشاره به اینکه صفا و صمیمیت از محله‌های قدیمی‌رخت بربسته است، می‌گوید: غفلت از خدمات رسانی به ساکنان بافت قدیمی‌و بی توجهی به نیازهای ساکنان این محله‌های قدیمی، موجب سوت و کور شدن این محله‌ها شده است.

   غلبه زشتی‌ها بر زیبایی‌ها
زهرا محمدی می‌گوید: ساکنان محله‌های قدیمی‌از فضای سبز سرگرمی‌و تفریح، محروم هستند و مدام با زشتی‌هایی از جمله زباله، نخاله، شعار نویسی روی بناهای تاریخی و تخریب آنها در مقابل چشمانشان روبرو هستند. این بانوی کهنسال اضافه می‌کند: صنعت گردشگری، صنعتی پر اشتغال است اما از ظرفیتی که در این زمینه در محله‌های قدیمی‌یزد از جمله محله قلعه کهنه وجود دارد، غفلت شده است؛ در صورتی که تقویت گردشگری، می‌تواند رونق را به این محله قدیمی‌باز گرداند.

پاسخ مسئولان
بی‌مهری به خانه‌های قدیمی
مدیرناحیه تاریخی شهرداری یزد عقیده دارد که پاسخ بی‌مهری به خانه‌های قدیمی ‌که به حال خود رها شده است را مالکان آنها باید بدهند و نه مسئولان شهرداری و اداره کل میراث فرهنگی!

   مالکان، متولیان نگهداری از خانه‎های قدیمی
سیدمحمود کشفی‌پور می‌گوید: مرمت و نگهداری از بناها و خانه‌های تاریخی که مالکیت خصوصی دارند، به عهده مالکان است اما اگر دیوارهای مشرف به خانه ای تخریب شده و یا در حال ریزش است، باید از سوی شهرداری مرمت شود. وی اضافه می‌کند: شهرداری برای زیباسازی و کف‌سازی معابر بافت تاریخی یزد، با اولویت‌بندی محله‌ها وارد عمل شده است و اقدامات اساسی در این زمینه انجام داده است. این مسئول می‌گوید: ساخت و احیای پارک‌های موجود در بعضی محله‌های شهر نیز از سوی ناحیه تاریخی شهرداری یزد دنبال می‌شود. وی ادامه می‌دهد: شهرداری برای ایجاد پارک و پارکینگ در زمین‌های موجود در بافت تاریخی که ارزش تاریخی ندارند و مالک نیز همکاری لازم را دارد، محدودیتی ندارد.

   عمران در بافت تاریخی یزد
کشفی‌پور می‌گوید: قرار است که اقدامات مربوط به عمران و احیای بافت تاریخی، با همکاری سایر دستگاه‌های مسئول در این زمینه، در برنامه پنجم توسعه گنجانده شود اما تحقق این مهم، نیاز به صبر و حوصله ساکنان دارد. وی می‌گوید: بافت تاریخی، چند سالی است که مورد بی مهری قرار گرفته است اما اکنون مسئولان استان وشهر کمر همت به احیای آن بسته اند اما این کار نیازمند زمان است. کشفی‌پور می‌گوید: بدنه‌سازی قسمتی از خیابان قیام برای یکسان‌سازی نمای ساختمان‌های مجاور و  بدنه‌سازی کوچه‌های ناحیه تاریخی و کف‌سازی قسمتی از بازار مقابل حمام‌خان از اقداماتی است که امسال در بافت تاریخی اجرا شده است. کشفی‌پور بیان می‌کند: امسال همچنین بخشی از بلوار «شهید عاصی‌زاده» و بلوار «بسیج» حدفاصل ساختمان شهرداری و آب انبار رستم گیو، پیاده‌روسازی شده است.

   زیباسازی محله‌های قدیمی بر اساس اولویت‌بندی
به گفته وی، اهالی محله‌های قدیمی‌ باید انصاف داشته باشند چرا که شهرداری در برخی از محله‌ها، اقدامات خوبی انجام داده است و بر اساس اولویت بندی، در تمامی ‌محله‌های شهر قصد زیباسازی، مرمت و خدمات رسانی بهتر را دارد. این مقام مسئول اضافه می‌کند: با توجه به 2 برابر شدن اعتبارات تخصیصی به شهرداری ناحیه تاریخی در سال آینده، شهرداری ناحیه تاریخی یزد، برنامه‌های زیادی را با تعامل اداره کل میراث فرهنگی استان در دست اقدام دارد.

   مرمت مشارکتی برای خانه‌های قدیمی ملی
معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی استان هم درباره احیای دوباره این محله قدیمی‌می‌گوید: اداره کل میراث فرهنگی استان برای احیای بافت تاریخی، برنامه‌هایی را تدوین کرده است که برای مثال می‌توان به جلب مشارکت مالکان برای مرمت خانه‌هایی که در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است، اشاره کرد. «محسن ذاکری‌نیا» اضافه می‌کند: این تسهیلات شامل مشارکت برابر مالک و اداره کل میراث فرهنگی استان است به طوری که 50 درصد از هزینه مرمت را مالک و مابقی را اداره کل میراث فرهنگی پرداخت می‌کند.

   افزایش 3 برابری بودجه بافت تاریخی یزد
مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان هم از افزایش 3 برابری اعتبارات بافت تاریخی یزد به منظور پویایی آن خبر می‌دهد و می‌گوید: بناهای واقع در بافت تاریخی یزد بر اساس اولویت بندی بر اساس ارزش‌های اجتماعی و تاریخی، مرمت خواهند شد. «محمدمهدی شرافت» می‌گوید: ساماندهی مجموعه تاریخی امیرچخماق و حسینیه شاه طهماسب(تقاطع بعثت) به دلیل ارزش تاریخی در اولویت برنامه‌های مرمتی اداره کل قرار دارد. وی با اشاره به استقرار 3 کارگاه برای مرمت این 2 مجموعه می‌گوید: امید است که کار مرمت و ساماندهی این دو مجموعه تاریخی، هر چه زودتر پایان یابد تا در رفت و آمد شهروندان و فعالیت کسبه، خللی وارد نشود. وی بیان می‌کند: اگرچه بافت تاریخی یزد در سال‌های اخیر، مورد بی مهری واقع شده است اما در دولت جدید برنامه‌های زیادی برای مرمت و زیباسازی بافت در دستور کار قرار دارد که امیدواریم به بهبود شرایط زندگی در بافت تاریخی بیانجامد.

 

نظرات

شما هم نظر خود را ارسال کنید